GEZİ

Tire Nerede? İzmir Tire İlçesi Hakkında Bilgiler

TİRE’DE BULUNAN TARİHİ ESERLER:

Büyükkale ve Hisarlık’ta Romalılardan kalma kale surları, Kahrat ve Işıklı’daki eski mezar kalıntıları (Bu mezarın Romalılardan kaldığı bilinmektedir.), Toptepe, Kırtepe, Kazantepe gibi muhitlerde arkeolojik kalıntıların toprak altında olduğu tahmin edilmektedir, ayrıca Büyükkale, Uzgur, Gökçen’in bulunduğu yöreler eskiden önemli yerleşme ve Ören yeri niteliği taşıyordu.

Necippaşa kütüphanesi, İbni Melek Türbesi, Süleyman Sah Türbesi, Yahşıbey Camii, Yeni Cami, Ulu Cami, Ali Han Alhandede Türbesi Selçuk ve Osmanlı Türklerine aittir.

TİRE’NİN İL VE İLÇELERE UZAKLIĞI:

Tire Torbalı’ya 36, Urla’ya 113, Selçuk’a 40, Seferihisar’a 123, Ödemiş’e 36, Menemen’e 113, Kiraz’a 65, Kınık’a 204, Kemalpaşa’ya 109, Karşıyaka’ya 94, Karaburun’a 181, Foça’ya 149, Dikiliye 190, Çeşme’ye 158, Bornova’ya 92, Bergama’ya 185, Bayındır’a 19 Km. uzaklıktadır.

TİRE’YE BAĞLI KÖYLER

Tire’ye bağlı köylerin isimleri: Akkoyunlu, Akmescit, Alacalı, Armutlu, Arpadere, Ayaklıkırı, Başköy, Büyükkemerdere, Boynuyoğun, Büyükkömürcü, Cambazlı, Çayırlı, Çeriközü, Çiniyeri, Çu-kurköy, Dağdere, Dallık, Derebaşı, Dibekciler, Doyranlı, Dündarlı, Eskioba, Hisarlık, Işıklar, Işıklı, Kaplan, Karateke, Kireli, Küçült burun, Küçükkemendere, Küçükkömürcü, Kürdülü, Mahmutlar, Musalar, Ortaköy, Palamut, Somak, Toplak, Toparlar, Turgutlu, Yemişler, Yeniçiftlik, Yenioba’dır.

TİRE — BOĞAZİÇİ BUCAĞINA BAĞLI KÖYLER:

Tire Boğaziçi bucağına bağlı köylerin isimleri: Akçaşehir, Akyurt, Alaylı, Büyükkale, Halka, Hasançavuşlar, Kurşak, Küçük-kale, Mehmetler, Üzümler’dir.

TİRE — GÖKÇEN BUCAĞINA BAĞLI KÖYLER:

Tire Gökçen bucağına bağlı köylerin isimleri: Çobanköy, Dereli, Eğridere, Kırtepe, Kızılcahavuzlu, Kocaaliler, Osmancık, Peşrefli, Sarılar, Saruhanlı, Yeğenli, Yenişehir’dir.

TİRE’DE BELEDİYE VE ÇALIŞMALARI:

Tire’de Belediye teşkilâtı Şehremaneti ismi ile 1864’te kurulmuştur, belediyenin modern belediye sarayı, işletmeler binası, toptancı ve perakendeci hal binaları, oto santral garajı, fenni mezbahası, soğuk hava ve buz fabrikaları, itfaiyesi vardır. İlçe 1930’da elektriğe, 1936’da içme suyuna kavuşmuştur. İmar planı 1950’de tastiklenmiştir, İmar ve İskan sahası 10 Km’yi geçmektedir.

TİRE’DE YETİŞEN BÜYÜK ADAMLAR:

HAKİ MUSTAFA EFENDİ: Tire’lidir. Arapça, Acemce, Türkçe olmak üzere manzum Nazimül Cevahir isimli lügati vardır.

BİRGİLİ MEHMET EFENDİ: Tire’lidir. Dini ve ilmi mahivle ilgili eserleri vardır. Ahlaki bir eseri halk arasında Birgili Risalesi ile ün yapmıştır, halk arasında Mehmet Çelebi olarak tanınır. Evliya Çelebi seyahatnamesinde Birgili Mehmet Efendiden övgü ile bahsetmektedir, yaşadığı tarihler bilinmemektedir.

İlginizi Çekebilir:  Dikili Nerede? Dikili İzmir Hakkında Bilgiler

AYŞİ MEHMET EFENDİ: Bilgin ve şairdir. Bayındır’da müderrislik yapmıştır. 1574’te İstanbul’a giderek bilim şeklindeki bir yarışmayı kazanmıştır, Tire’de İbni Melek müderrisliği yapmıştır. Bir çok şerh ve tefsirleri özetlemeler yapmış, önemli bir lügat yazmıştır. 1601’de ölmüştür, Tire’lidir.

BOSTANZADE MUSTAFA EFENDİ: Allame-i Rum İbni Kemal’in öğrencilerindendir, Trevi ismi ile tanınır. Haşiye-i Süre-i İnem Alâ Tefsiri Beyzavi, Haşiye-i sadril şeria-i İslah ve izah, Risa-ba-i kaza-i Kader risale-i cüz-ü Lâyetecezza, Necatül ahbab ve tuh-fet-i zevil ebvabi filkimya isimli eserleri vardır. 1542 de İstanbul’da ölmüştür, 1580’de ölen oğlu Mehmet Efendi’de şairdir.

MUSA EFENDİ: Kudsi takma ismi ile yazma eserlere sahiptir, din bilginidir. Fevaidül Kulüp ve İzah, sabih şehri isimli eserleri Fatih millet kütüphanesinde bulunmaktadır. 1369’da Mısır’da Medrese-i Şeyhu bitirmiştir, doğum ve ölüm tarihleri bilinmemektedir.

İBNİ MELEK: Yıldırım han’m bilginlerindendir, esas ismi İzzettin Abdüllatif’tir. Tavassufa bağlıdır, Evliya Çelebi seyahatnamesinde İbni Melek’in binlerce kitaba şerh yaptığını 700 risale ve eseri olduğunu yazar.

TİRE’DE YAYINLANMAKTA OLAN GAZETELER:

Tire’de yayınlanmakta olan gazetelerin isimleri: Yeşil Tire, Gazetesi, Küçük Dergi Gazetesi, Tire’nin Sesi Gazetesi, Akis Gazetesi’dir.

TİRE ÇOCUK KÜTÜPHANESİ:

Tire Çocuk Kütüphanesi Tire Belediyesi tarafından sağlanan binada 29 Ağustos 1969 tarihinde açılmıştır, Tire’li çocukların okuma alışkanlığı kazanması için çalışmalarım sürdürmektedir.

TİRE MÜZESİ :

1935 yılında Tire Halk Evi Müze Kolu tarafından kurulmuştur, önceleri Yahsibey camiinde bulunan müze, 1946’da düzenlenerek edilerek Milli Eğitim Bakanlığı’na bağlanmıştır. Müzede yöreden bulunmuş arkeolojik ve etnografik eserler bulunmaktadır, halen Kültür Bakanlığına bağlı olarak çalışmalarını «Tire Müze Müdürlüğü» adı altında yürütmektedir.

TİRE’YE GENEL BAKIŞ:

Yüzölçümü 802 Km’dir, denizden yüksekliği 100 metredir. .Km2’ye 78 kişi düşmektedir, 65 köyü vardır. 2 bucağı bulunmaktadır, 19 mahallesi mevcuttur.

Bucaklarından birisinin ismi Gökçen, diğerinin ki Boğaziçi’dir. Tire’nin doğusunda Ödemiş bulunmaktadır, batısında Torbalı ile Kuşadası yer alır. Kuzeyinde Bayındır, güneyinde Aydın ve ilçelerinden bazıları yeralmaktadır. Güme dağının eteklerinde kurulmuştur, nüfusu 40.000‘dir. Demir ve şose yolla İzmir’e bağlıdır, 50 asırlık ilçe olduğu ileri sürülmektedir. 7 Kasım 1864 tarihli vilâyet nizamnamesi ile merkezi İzmir olmak üzere 23 Mayıs 1867’ de kurulan yeni Aydın vilâyetinin İzmir sancağına bağlı ilçeler arasındadır, halkı pamukçuluk, tütüncülük, zeytincilik, sebze ve meyvecilik ile meşgul olmaktadır.

İlginizi Çekebilir:  GALATA KULESİ

TİRE EGESPOR:

Çok eski bir geçmişe sahip, uzun yıllar İzmir amatörler gurubunda başarılı sonuçlar elde etmiş ve 1969-1970 yıllarında 3. Türkiye ligine terfi etmiştir. Halen mücadelesini Türkiye liglerinde sürdürmektedir, taraftarları ve üyeleri çoğunluktadır.

TİRE’Yİ TIRHANLAR KURMUŞTUR, TİRE İSMİ BURADAN GELMEKTEDİR

Tire’yi M.Ö. 2.binde Tırhanlar kurmuştur, kentin kendisini göstermesi ise M.Ö.7.YY.da Tırha Prensi Giges (Gyges)’in son Frigya kralı Kandavul’u (Candaule) öldürmesi ile meydana çıkmıştır. Bu olaydan sonra hakimiyeti Lidya’lılar eline geçirmişlerdir, prenslik merkezi olan Tire Giges zamanında altın devrini yaşamıştır. Bu sırada Sard-Tire üzerinden ikinci bir ticari yolun Efes’e uzandığı da belirtilmektedir, İskip Türklerinden olan Kimmerler’in Anadolu’yu istilası ile Tire allak bullak olmuş. Yapılan savaşta Kimmerler’in komutanı Toktamış’la Giges ölmüş ve savaş Lidya’lıların mağlubiyeti ile son bulmuştur, kumandanlarının ölmesi üzerine çekilen Kimmerler’den sonra Tire son Lidya kralı Krezüs zamanında Tire ve çevresi en parlak dönemini yaşamıştır.

Tire Lidya’lıların İranlılarla (Perslerle) iyi dostluk kuramamaları nedeni ile meydana gelen bir savaş sonucu kral Krezüs’ün esir düşmesi üzerine M.Ö. 546’da Perslerin hakimiyeti altına girmiştir, bu durum Büyük İskender’in Anadolu’daki Pers egemenliğini ortadan kaldırdığı M.Ö. 334’e kadar devam etmiştir. Tire Büyük İskender’in ölümünden sonra üç devlet arasından Selevküsler’in elinde kaldı, M.Ö. 108.

Tire, Bergama krallığı döneminde zengin ve bayındır sonuca ulaştı, son Bergama kralı III. Attalos’un varis bırakmadan ölmesi üzerine vasiyeti üzerine M.Ö. 138-133’de Tire Romalılara kaldı. Romalıların ikiye ayrılmasından sonra Bizans medeniyeti altında kalan Tire, sürekli savaşlar nedeni ile Bizanslılar ve Türkler arasında el değiştirdi, bu dönem haçlı seferlerini ve savaşlarını içine alır.

AYDINOĞLU MEHMET BEY, TİRE’Yİ ALMAK İÇİN ÇOK UĞRAŞTI, BİZANSLILARIN PARALI ASKERLERİ OLAN 30 SÜVARİ İLE 100 NEFER BUNA İMKAN VERMEDİ.

İlginizi Çekebilir:  Bornova İzmir Hakkında Bilgiler

Selçuk Türkleri, Türkmen emirleri tarafından ülkeyi 10 küçük beyliğe ayırmışlardı, bu sırada Tire Bizanslıların elinde bulunuyordu. Efes’i eline geçirmek için uzun mücadeleler verdiyse de buna muvaffak olamadı, Tire’yi o zamanlar Bizanslıların paralı askeri olan Katalanlar koruyorlardı. Katalan Muhafız Taburu o gün için 30 süvari ve 100 nefer piyadeden müteşekkildi, Katalanların Avrupa’daki bir sefere katılması nedeni ile Tire’den Gelibolu’ya geçmesi 1308 yılında Tire’nin Aydınoğulları’na geçmesine sebep oldu. Aydınoğlu Mehmet Bey ülkesinin iç ve dış güvenliğini sağladıktan sonra 4. oğlu Süleyman Şahı Tire’ye Vali yaptı, fakat Süleyman Şah 1349’da öldü. İsa Bey zamanında Osmanlılarla başa çıkamıyacağını anlayınca Tire ve havalisini diriklik olarak Yıldırım Beyazıt’a vermiştir, Yıldırım Beyazıt İsa Beyin kızı Hafsa Hatun ile de evlenmiştir.

Tire, 1402 ylında Timur’un eline geçmiştir. Timur İsa Beyin oğullarından Musa ve II. Umur’u Aydınoğlu beyliğine tayin etmiştir, Timur’un 1403 kışını Tire’de geçirdiği, karargâhını kentin etrafında kurduğu da söylenir.

Tire 1426’da kesin olarak Osmanlı yönetimine geçmiştir, bu Yunan işgaline kadar devam etmiştir.

TİRE’Lİ EFELERİN İSİMLERİ:

Gökçen Efe, Kara Hüseyin Efe, Eğridere Köyünden Hacı Halil Efe, Mehmet Efe, Kemerderesinden Ali Efe, Büyükkemerdere köyünden Mehmet Efe’dir.

TİRE, KURTULUŞ SAVAŞINDA

Yunanlılar 15 Mayıs 1919’da tümen komutanları Safirius Venizelos’tan hareket emrini alınca 20 Mayıs’ta harekete geçerek Anadolu’nun içlerine doğru sarkmaya başlamışlardı. Küçük Menderes Vadisinde ilerleyen Yunan Komutanı Çavales 27 Mayıs 1919 Perşembe günü saat 01.00’da Tire’yi işgal etti.

Yunan mezalimi altında 3 yıl geçiren Tire 4 Eylül 1922’de Ödemiş yönünden gelen Çolak İbrahim Beyin komutasındaki Türk süvarileri tarafından kurtarılmıştır, Tire’nin kurtulmasında efelerin de rolü olmuştur.

TİRE — GÖKÇEN BELEDİYESİ:

Gökçen’cle belediye 1958’de kurulmuştur, kasabanın 3 mahallesi vardır. Elektrik 25.7.1967’de enterkonekte sisteme bağlanmıştır. İmar planı 1967’de tatbike konmuştur. Sıhhi içme suyu bulunmaktadır, 15 personeli vardır.

Etiketler

İlgili Makaleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

Kapalı